Κυριακή, μια βδομάδα πριν τις Απόκριες, φτάσαμε στη Νάουσα γύρω στις 08:00. Αφήσαμε το αυτοκίνητο και αρχίσαμε να ψάχνουμε αυτό που οι ντόπιοι ονομάζουν «μπουλούκι». Οι δρόμοι ήταν ακόμα ήσυχοι, με ελάχιστο κόσμο να κυκλοφορεί ανάμεσα στα σπίτια.
Η Συγκέντρωση και τα Παλιά Έθιμα
Το έθιμο ξεκίνησε με τις επισκέψεις στα σπίτια — το γνωστό τελετουργικό των «καλεσμάτων». Πηγαίνοντας από σπίτι σε σπίτι, οι νέοι, ντυμένοι τις τοπικές φορεσιές και φορτωμένοι ασημικά, καλούνται από τα όργανα (ζουρνάδες και νταούλι) να μπουν στο μπουλούκι. Όλη η διαδικασία ακολουθεί άγραφους κανόνες, που περνάνε από γενιά σε γενιά.
Το έθιμο «Γενίτσαροι και Μπούλες» είναι ο πυρήνας της ναουσαίικης Αποκριάς. Συμμετέχουν αποκλειστικά άντρες—μάλιστα και τον ρόλο της «Μπούλας-Νύφης» τον αναλαμβάνει πάντα άντρας, φορώντας τα φαρδιά φλοράλ φορέματα, λουλουδένια στεφάνια και τα αμέτρητα νομίσματα. Μήνες πριν βγουν στους δρόμους, οι οικογένειες ετοιμάζουν τα ρούχα και τα ασημικά, τα οποία είναι πανάκριβα και συνήθως οικογενειακά κειμήλια. Η ίδια η προετοιμασία λοιπόν αποτελεί έναν φόρο τιμής στο παρελθόν τους.
Από το Δημαρχείο στους Δρόμους
Μέχρι τα μέσα του πρωινού, το μπουλούκι έχει μεγαλώσει και αυτό μαζί με άλλα μπουλούκια μαζεύονται στο δημαρχείο, εκεί όπου ο αρχηγός του κάθε μπουλουκιού ζητάει την άδεια από τον δήμαρχο για να ξεκινήσει ο χορός. Ο ζουρνάς παίζει τον «Ζαλιστό», και οι Μπούλες, περήφανα γερμένες προς τα πίσω, κάνουν τα φλουριά στο στήθος τους να χτυπούν ρυθμικά σε μια σκηνή που σε ανατριχιάζει. Η Μπούλα-Νύφη κινούνταν υποκλινόμενη στο χώμα. Το έθιμο κουβαλάει ξεκάθαρα τον απόηχο της Επανάστασης. Λέγεται πως στην Τουρκοκρατία, οι Μπούλες αποκάλυπταν για λίγο τα πρόσωπά τους στον Τούρκο διοικητή για να του δείξουν τις ειρηνικές τους προθέσεις.
Πολλοί συνδέουν τις ρίζες του εθίμου πίσω στον στρατό του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
Ακολούθησα την πορεία ενός μπουλουκιού μέσα από τα στενά. Η πομπή σταμάτησε σε επτά τρίστρατα (σημεία που συναντιούνται 3 δρόμοι) —οι αριθμοί τρία και επτά έχουν τελετουργική σημασία στο έθιμο— και σε κάθε στάση επαναλαμβανόταν η ίδια ακολουθία: κάλεσμα, απόκριση και χορός.
Η Αποκάλυψη των Προσώπων
Όλη την ημέρα οι χορευτές (Γενίτσαροι) είναι ανώνυμοι, φορώντας το «πρόσωπο» (λευκή μάσκα), που συμβολίζει τον θάνατο, τη νεκρική ακινησία και το πνεύμα των προγόνων. Όταν τη βγάζουν, επιστρέφουν από την ανωνυμία στο προσωπικό τους όνομα, αποκαλύπτοντας τα πρόσωπά τους.
Το έθιμο σχε τίζεται με τον ερχομό της άνοιξης. Η μάσκα (λευκό) συμβολίζει τον χειμώνα/θάνατο, και η αφαίρεσή της συμβολίζει τη «νεκρανάσταση», την αναγέννηση της φύσης και την ελπίδα.
Η μάσκα επίσης θυμίζει την αντίσταση των Ναουσαίων κατά την Τουρκοκρατία. Η αφαίρεσή της μετά τον χορό συμβολίζει την κάθαρση και τη νίκη της ζωής.
Είναι μια στιγμή υψηλής συγκίνησης όπου οι χορευτές, συχνά νέοι, επιστρέφουν στην κοινότητα, σηματοδοτώντας την ένωση των γενεών.
Σκέψεις
Μέχρι να νυχτώσει, και μετά από ατελείωτες ώρες χορού, το μπουλ ούκι άρχισε σιγά-σιγά να σκορπάει. Εμείς πήραμε τον δρόμο της επιστροφής εξαντλημένοι, αλλά προσωπικά δεν σταμάτησα να σκέφτομαι την πειθαρχία και την ιεροτελεστία με την οποία το έθιμο παίρνει ζωή. Οι άντρες προετοιμάζονταν μήνες ολόκληρους: να ετοιμάσουν τα ρούχα, τον χορό κλπ. Το τελετουργικό αυτό δεν κρατιέται ζωντανό επειδή κάποιος το επιβάλλει, αλλά επειδή τελικά ο καθένας τους νιώθει βαθιά το βάρος και την τιμή του ρόλου του.
